ડિપ્રેશનના દર્દીને ડૉ. શ્રીકૃષ્ણના પ્રિસ્ક્રિપ્શન્સ

‘વિશ્વનો વૈશ્વાનર- વૈદ્ય શ્રી કૃષ્ણ અને દ્વિધાની માનસિક બિમારીવાળો અર્જુન’

કોઈ પણ દર્દી જ્યારે ડોક્ટર પાસે દવા લેવા જાય શ્રદ્ધા અને શરણાગતિના ભાવ સાથે જાય તો જ એની દવા બરાબર લાગુ પડે અને બિમારી જલદી દૂર થાય.

નિર્બળતાથી દૂષિત થયેલો, મનથી મુંઝાયેલો, શિષ્યભાવે સંપૂર્ણ શરણાગતિ સાથે અર્જુન શ્રીકૃષ્ણ પાસે પોતાની બિમારી દૂર કરવા માટે ગયો અને કહેવા લાગ્યો કે :-

‘કાર્પણ્ય દોષોપહૃતસ્વભાવ: પૃચ્છામિ ત્વામ્ ધર્મ-સંમૂઢ ચેતા: યત્ શ્રેય: સ્યાત્ નિશ્ચિતમ્ બ્રુહિ તન્મે શિષ્ય: તે અહમ્ મામ્ ત્વામ્ પ્રપન્નમ્ ’ અર્જુનની આ વિનંતી ધ્યાનમાં લઈને ડોકટર શ્રીકૃષ્ણચંદ્રજીએ બિમારી દૂર કરવા માટેનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન- દવાનો નુસખો કહેવા માંડ્યો.

નુસખો ૧: -‘માત્ર: સ્પર્શાસ્તુ કૌંતેય, શીતોષ્ણ સુખ દુ:ખદા:
આગમા પાયિનો નિત્યા: તાન્ તિતિક્ષસ્વ ભારત’
આમ, બધાં વિરોધી દ્વંદ્વોને સહન કરીને માનસિક તનાવને સ્વસ્થ મનથી દૂર કર.માનસશાસ્ત્ર psychology ની દૃષ્ટિએ શરીર અને મનનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માધે તનાવરહિત દશા ખૂબ અગત્યનો ભાગભજવે છે. ખાસ કરીને ‘માત્રા: સ્પર્શા:’ ઇન્દ્રિયોના વિષયો સાથે સંકળાયેલા સંબંધો સુખ દુ:ખ તો આપતા જ રહેવાના.પરંતુ, એ નિત્ય નથી. માત્ર passing clouds પસાર થતી વાદળી જ છે.આ રીતે શ્રી કૃષ્ણે અર્જુનને વળગણરહિત બનવા માટેની દવાનો પહેલો નુસખો આપ્યો.

નુસખો ૨: – નાસતો વિદ્યતે ભાવો, નાભાવો વિદ્યતે સત: .
વળી, વધુ સધિયારો આપવા શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને કહે છે કે, મિથ્યા વસ્તુનું અસ્તિત્વ કાયમ રહેતું નથી અને જે શાશ્વત છે તેનો કદી નાશ થતો નથી. આ પરિવર્તનશીલ શરીર કાયમ રહેતું નથી. વિવિધ કોષો cells ની ક્રિયા પ્રતિક્રિયાથી શરીરમાં પળે પળે ફેરફાર થતા જ રહે છે. આ બધી ઉત્પત્તિ પરા અને અપરા પ્રકૃતિના ઘટનાક્રમથી થયા જ કરે છે. માટે તું વિહ્વળતા દૂર કરી માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રાપ્ત કર.

નુસખો ૩: – ‘સુખ દુખી સમે કૃત્વા, લાભાલાભો જયાજયૌ.’
વળી પાછા શ્રી કૃષ્ણ અર્જુનને કહે છે કે, સુખ-દુ:ખ, લાભ-ગેરલાભ, જય-પરાજય આવા અનિશ્ચિત પરિણામોનો વિચાર કરીને તારા મનમાં મુંઝવણ ઊભી કર્યા વગર તું કાર્ય કરશે તો તારું સ્વાસ્થ્ય જળવાશે. અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રાપ્ત થતાં શારીરિક દુર્બળતા દૂર થશે અને સંપૂર્ણ સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત કરી શકશે.

નુસખો ૪: – ‘પ્રજહાતિ તદા કામાન્ સર્વા: પાર્થ મનોગતાન્
આત્મનિ એવ આત્મના તુષ્ટ: સ્થિતપ્રજ્ઞ: તદ્ ઉચ્યતે ’
મનનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે, mental poise  મનની સ્થિરતા માટે સર્વ પ્રકારની મનોકામનાઓ Desires and Cravings ઈચ્છાઓ અને અભિપ્સાઓનો ત્યાગ કરવો જોઈએ, એમ શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને સમજ આપે છે.

નુસખો ૫: – ‘દુ:ખેસ્વનુદ્વિગ્નમના:….
વીતરાગ ભય ક્રોધ:’
શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને માનસિક તેમજ શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે આ એક ખાસ અગત્યનો નુસખો આપે છે કે, દુ:ખમાં વ્યગ્ર નહી; થવું અને રાગ ભયથી મુક્ત રહેવું કારણ કે, રાગ અને ભય માણસની તંદુરસ્તી માટે છૂટવાં જ જોઈએ. આગ અને દ્વેષ શરીરને  ખોટી ઉત્તેજના આપી શારીરિક સ્વાસ્થ્યને હાનિ કરે છે, જ્યારે ક્રો! અને ભય માનસિક ઉત્તેજના આપી માનસિક સ્વાસ્થ્યને બગાડે છે.

નુસખો ૬: – ‘યતોવિષયાન્પુંસ: સંગસ્તેષુપજાયતે
સંગાત્સંજાયતે કામ: કામાત્ ક્રોધોભિજાયતે
ક્રોધાત્ ભવતિ સંમોહ: સંમોહાત્ સ્મૃતિવિભ્રમ:
સ્મૃતિભ્રંશાત્ બુદ્ધિનાશ: બુદધિનાશાત્ પ્રણશ્યતિ.’
શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને માનસશાસ્ત્રીય પ્રક્રિયા, આ નુસખા દ્વારા સમજાવે છે. વિષયોનું રટણ, આસક્તિ પેદા કરેછે. આસક્તિમાંથી  કામના  થાય છે. અને કામનામાંથી ક્રોધ જન્મે છે. ક્રોધમાંથી મૂઢતા ઉદ્ભવે છે, જેને પરિણામે બુદ્ધિનો નાશ થાય છે અને બુદ્ધિનો નાશ થવાથી પોતાનો વિનાશ થાય છે..

નુસખો ૭:-  ‘પ્રસન્નચેતસોહ્યાસુ બુદ્ધિ: પર્યવતિષ્ઠતે’

છેવટે, આ નુસખા દ્વારા શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને ‘પ્રસન્નચિત્ત’ ચિત્તની પ્રસન્નતાનું મહત્ત્વ સમજાવે છે. મન પ્રફુલ્લિત હોય તો શરીરમાં સ્ફૂર્તિ રહેવાથી, અવયવોને ગતિશીલતા મળે છે. ગતિશીલતા આવવાથી કાર્ય કરવાની ધગશ રહે છે. અને એ ધગશ એટલે જ તંદુરસ્તી. સર્વ રોગોની દવા મનની પ્રસન્નતા છે.
આમ, ડોકટર શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને psychological  માનસશાસ્ત્રીય treatment સારવાર આપી સ્વસ્થ બનાવ્યો.
-અસ્તુ.-

પુસ્તકનું નામ- ‘સંતપ્રસાદ-ના- સંપ્રસાદ –નું- સંપ્રદાન’
મુદ્રક: દુર્લભભાઈ ટી. પટેલ, ગીતાંજલિ પ્રિન્ટર્સ, સૂરત
લેખક: સંતપ્રસાદ દીવાનજી, ૧૯ મધુવંતી, રામકૃષ્ણનગર, ઘોડદોડ, સૂરત-૧

યુનિકોડમાં ટાઈપિંગ : પરભુભાઈ એસ. મિસ્ત્રી

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s